MAHITI

સપ્ટેમ્બર માસના વ્યક્તિ-વિશેષ
૧ સપ્ટેમ્બર	શ્રી 'અમર' પાલનપુરી	જન્મ : ૧.૯.૧૯૩૫, (પાલનપુર),  મૃત્યુ : ..... ચિંતા-ચિંતન-ચેતનાનો ત્રિવેણી સંગમ ધરાવતી ગઝલોના રચયિતા, સાહિત્યના તેજસ્વી તારક, કુશળ નાટ્ય-અભિનેતા, કીર્તી અને લક્ષ્મીના શિખર પર બિરાજેલા, ગુજરાતી રંગભૂમિને નવો રાહ આપનાર, કિર્તીમાન સાહિત્યકાર.
૨ સપ્ટેમ્બર	શ્રીમતિ તાબહેન મોડક	જન્મ : ૧૯.૪.૧૮૯૨, (મુંબઇ),  મૃત્યુ : ૨.૯.૧૯૭૩ બાળકેળવણીના પ્રખર હિમાયતી, બાળસાહિત્યકાર, ગિજુભાઇ બધેકાના અધ્યાપન મંદિરના આચાર્યા, શિશુવિહારના સ્થાપક, પદ્મવિભૂષિત, મહાન સન્નારી.
૩ સપ્ટેમ્બર	શ્રી નરસિંહરાવ ભોળાનાથ દિવેટિયા	જન્મ : ૩.૯.૧૮૫૯, (અમદાવાદ),  મૃત્યુ : ૧૪.૧.૧૯૩૧ પશ્ચિમ ઢબની કવિતાઓને ગુજરાતી સાહિત્યમાં લાવનાર ઉર્મિશીલ કવિ, પ્રખર સુધારક, 'ભાઉ દાજી' વિજેતા, અધ્યાપક, આસિ.કલેક્ટર અને સ્થિતપ્રજ્ઞ કર્મયોગી.
૪ સપ્ટેમ્બર	શ્રી દાદાભાઇ નવરોજી	જન્મ : ૪.૯.૧૮૨૫, (ગુજરાત),  મૃત્યુ : ૩૦.૬.૧૯૧૭ લંડનમાં ઇસ્ટ ઇન્ડિયા એસોશિયેશનના સ્થાપક, હિન્દી રાષ્ટ્રીય મહાસભાના સ્થાપક-કાર્યકર, 'હિન્દના દાદા', તેજસ્વી અને ઉત્તમ શિષ્યવૃત્તિઓ અને પારિતોષિકો મેળવનાર, પ્રખર રાષ્ટ્રવાદી.
૫ સપ્ટેમ્બર	સર્વપલ્લી ડૉ. રાધાકૃષ્ણન	જન્મ : ૫.૯.૧૮૮, (તિરૂતની-મદ્રાસ),  મૃત્યુ : ૧૭.૪.૧૯૭૫ 'દિન-વિશેષ'ની ભેટ આપનાર, શિક્ષકોને સામાજિક મોભો અને પ્રતિષ્ઠા અપાવનાર, ઉત્તમ વ્યાખ્યાતા, બનારસ યુનિ.ના ઉપકુલપતિ અને વ્યાખ્યાતા, 'ટેમ્પલટન' પારિતોષિક મેળવનાર વિશ્વના પ્રથમ બિનખ્રિસ્તી ભારતીય.
૬ સપ્ટેમ્બર	શ્રીમતિ જેઇન એડમ્સ	જન્મ : ૬.૯.૧૮૬૦,(ઇલિનોઇ-અમેરિકા), મૃત્યુ : ૨૧.૫.૧૯૩૫ શારીરિક-સાંસારિક આપત્તિઓનો હસતે મોઢે સામનો કરી પોતાના સમય, શક્તિ, સહાનુભૂતિ અને સંપત્તિ 'હલ હાઉસ'ને સ્થાપિત કરી તેના ઉત્કર્ષ પાછળ ખર્ચનાર અને નિરાધાર સ્ત્રીઓ અને બાળકોને હુન્નર, શિક્ષણ અને તાલીમ આપનાર , શાંતિ નોબેલ પ્રાઇઝ વિજેતા, મહાન સન્નારી.
૭ સપ્ટેમ્બર	કવિ દામોદરદાસ ખુશાલદાસ બોટાદકર	જન્મ : ૨૭.૧૧.૧૮૭૦,(બોટાદ),    મૃત્યુ : ૭.૯.૧૯૨૪ કૌટુંબિક પ્રણયભાવના વિવિધ સ્વરૂપોનું લોકભોગ્ય શૈલીમાં ઉમળકાભેર અને ગુણદર્શી આલેખન કરનાર, સરળ અને મુગ્ધ પ્રકૃતિના ભાવુક કવિ, સત્પ્રણયના ઉપાસક, અનોખા ગુજરાતી કાવ્ય-કલાના કસબી.
૮ સપ્ટેમ્બર	શ્રી ફિરોઝ ગાંધી	જન્મ : ૧૨.૯.૧૯૧૨,(સુરત),    મૃત્યુ : ૮.૯.૧૯૬૦ નહેરૂ યુગના સમર્થ સંસદ સભ્ય, સમાજવાદી, બિનસાંપ્રદાયિક લોકશાહીવાદીના વિચારક, માનવસેવક, પંચવર્ષિય યોજનાઓના પ્રેરક, ક્રાન્તિવીર અને ક્રાન્તિકારી રાષ્ટ્રસેવક.
૯ સપ્ટેમ્બર	શ્રી કિશોરલાલ ડી. મશરૂવાલા	જન્મ : ૫.૧૦.૧૮૯૦,(ગુજરાત),    મૃત્યુ : ૯.૯.૧૯૫૨ ગાંધીજીના અંતેવાસી, લેખક, ચિંતક, પત્રકાર, કેળવણીકાર, બૌધ્ધિક વિચારક, ગાંધી સેવા સંઘના પ્રમુખ,' હરિજન'ના સંપાદક, કેળવણી સાહિત્યકાર અને ભારતના તત્વચિંતનના ગ્રંથોના રચયિતા.
૧૦ સપ્ટેમ્બર	પંડિત ગોવિંદ વલ્લભ પંત	જન્મ : ૧૦.૯.૧૮૮૭,(આલ્મોડા-હિમાલય), મૃત્યુ : ૭.૩.૧૯૬૧ પંડિત નહેરૂના જમણા હાથ, ભારત-રત્ન, ઉત્કૃષ્ટ દેશભક્ત અને કૃતજ્ઞ, કાર્યદક્ષ, મક્કમ, આત્મભોગ જેવા ગુણો ધરાવતા રાષ્ટ્ર-સેવક.
૧૧ સપ્ટેમ્બર	આચાર્ય વિનોબા ભાવે	જન્મ : ૧૧.૯.૧૮૯૫,(મહારાષ્ટ્ર),     મૃત્યુ : ૧૬.૧૧.૧૯૮૨ ભૂદાન, સંપત્તિદાન, ગ્રામદાન, જીવનદાન વગેરેના પ્રણેતા, ચિંતક, ગાંધીજીના આધ્યાત્મિક વારસદાર, સત્ય-પ્રેમ-કરૂણાનો સંદેશ દુનિયામાં ફેલાવનાર, સર્વોદય પ્રવૃત્તિના જનક, પ્રણેતા અને પ્રચારક, પવનાર આશ્રમના સ્થાપક, અન નેક ભાષાઓના જ્ઞાની અને સાહિત્ય-ચિંતક.
૧૨ સપ્ટેમ્બર	શ્રી પરીક્ષિતલાલ લલ્લુભાઇ મજમુદાર	જન્મ : ૮.૧.૧૯૦૧,(પાલિતાણા),     મૃત્યુ : ૧૨.૯.૧૯૬૫ અસ્પૃશ્યતા નિવારણ કાર્ય માટે પોતાનું જીવન સમર્પિત કરનાર, આર્યસંસ્કૃતિને સિંચનાર, અત્યંજ સેવામંડળના મંત્રી અને કાર્યકર, બાલ છાત્રાલયો-બાલવાડીઓ અને સંસ્કાર કેન્દ્રોના સ્થાપક,પદ્મશ્રી, હરિજન સેવા સંઘના સ્થાપક.
૧૩ સપ્ટેમ્બર	ડૉ. આનંદકુમાર સ્વામિ	જન્મ : ૨૨.૮.૧૮૭૦,(કોલંબો-શ્રીલંકા),   મૃત્યુ : ૧૩.૯.૧૯૪૭ ભારતીય કલા સંસ્કૃતિની નવ-પ્રતિષ્ઠા કરનાર, કલા-સેવક, કલા-સાધક, કલા-વિવેચક, ચિત્રકલા, શિલ્પકલા અને સ્થાપત્યકલાના જ્ઞાની.
૧૪ સપ્ટેમ્બર	શ્રી દાન્તે એલિધીયેરી	જન્મ : ઇ.સ. ૧૨૬૫,(ફ્લોરેન્સ),   મૃત્યુ : ૧૪.૯.૧૩૨૧ રાજકારણ-વ્યાપાર-સાહિત્ય અને યુધ્ધભૂમિ જેવા ક્ષેત્રોમાં અજવાળું પાથરનાર, અર્વાચિન સાહિત્યના પ્રભાત-તારક, ડિવાઇન કોમેડી મહાગ્રંથના રચયિતા અને વિશ્વના મહાન કવિ.
૧૫ સપ્ટેમ્બર	શ્રી મોક્ષગુડમ વિશ્વેશ્વરૈયા	જન્મ : ૧૫.૯.૧૮૬૧,(મૈસુર),   મૃત્યુ : ઇ.સ. ૧૯૬૭ તેજસ્વી બુધ્ધિપ્રતિભા, કાર્ય પુરૂ કરવાની તમન્ના ધરાવનાર, નિયમિતત્તાના આગ્રહી-પાલક, ભારતના સુપ્રસિધ્ધ ઇજનેર, પાણી-ગટર-સિંચાઇ યોજનાઓના આયોજક અને પ્લાનર, ભારત-રત્ન.
૧૬ સપ્ટેમ્બર	શ્રી કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી	જન્મ : ૧૬.૯.૧૯૧૧,(ભાવનગર),   મૃત્યુ : ૨૩.૭.૧૯૬૦ ગુજરાતી-અંગ્રેજી ભાષાના કલામકશ, રાષ્ટ્રીય-આંતરરાષ્ટ્રીય પત્રકાર, સ્વાતંત્ર્યતાના પ્રચારક, કવિ, નાટ્યકાર, સાહિત્યકાર, રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા.
૧૭ સપ્ટેમ્બર	શ્રી બાપાલાલ જી. વૈદ્ય	જન્મ : ૧૭.૯.૧૮૯૬,(સણસોલી-પંચમહાલ),   મૃત્યુ : ...... આયુર્વેદાચાર્ય, કેળવણીકાર, સેવાભાવની મૂર્તિ, સુરત આયુર્વેદ મહાવિદ્યાલયના આચાર્ય, આત્માનંદ ફાર્મસીના સ્થાપક, ભિષગ્ભારતીના સંચાલક, રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા વૈદ્ય.
૧૮ સપ્ટેમ્બર	શ્રી દૉગ હામરશ્યલ્ડ	જન્મ : ૨૯.૭.૧૯૦૫,(સ્વીડન),   મૃત્યુ :૧૮.૯.૧૯૬૧ યુનોના લોકપ્રિય મહામંત્રી, માનવીય ભેદભાવોથી પર રહેનાર તટસ્થ મહામાનવ, અર્થશાસ્ત્રી, કાયદાશાસ્ત્રી, સાહિત્યપ્રેમી, પ્રખર માનવતાવાદી, વિશ્વપ્રેમી અને શાંતિચાહક વિશ્વવિભૂતિ.
૧૯ સપ્ટેમ્બર	શ્રી બળવંતરાય ગો. મહેતા	જન્મ : ૧૯.૨.૧૮૯૯,(ભાવનગર),   મૃત્યુ :૧૯.૯.૧૯૬૫ અગ્રણી રાષ્ટ્ર-સેવક, ભાવનગર રાજ્યના વડાપ્રધાન, ગુજરાતના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી, ભાવનગર રેલ્વે યુનિયનના મંત્રી, લોકસેવક, અખિલ હિન્દ તંત્રીમંડળના મંત્રી, રાજનિતિજ્ઞ, દ્રઢ લોકશાહી અને પંચયતી રાજના હિમાયતી.
૨૦ સપ્ટેમ્બર	શ્રી રમણલાલ વસંતલાલ દેસાઇ	જન્મ : ૧૨.૫.૧૮૯૨,(શિનોર-વડોદરા),   મૃત્યુ :૨૦.૯.૧૯૫૪ સંસ્કારમઢી, આદર્શવાદી અને ગાંધી વિચારધારા ધરાવનાર, નાટક, નવલિકા, કવિતા, નિબંધ, નવલકથા, સંશોધન જેવા સાહિત્ય-સર્જક, શિક્ષકથી વડોદરા રાજ્યના સુબા સુધીની કારકીર્દીવાળા, સમાજસેવક અને મહાન ગુર્જર સાહિત્ય-સ્વામિ.
૨૧ સપ્ટેમ્બર	શ્રી એચ. જી. વેલ્સ	જન્મ : ૨૧.૯.૧૮૬૬,(કેન્ટ-ઇંગ્લેન્ડ),   મૃત્યુ : ૧૩.૮.૧૯૪૩ અંગ્રેજી સાહિત્યના પ્રસિધ્ધ નવલકથાકાર, વૈજ્ઞાનિક, પત્રકાર, કટાક્ષકાર, કેળવણીકાર અને ભવિષ્યદ્રષ્ટા, 'વર્લ્ડ બ્રેઇન' વિશ્વકોષના રચયિતા.
૨૨ સપ્ટેમ્બર	શ્રી માઇકલ ફેરાડે	જન્મ : ૨૨.૯.૧૭૯૧,(લંડન),   મૃત્યુ : ૨૫.૮.૧૮૬૭ આજની અનેક શોધોના પિતામહ, વિદ્યુત, રસાયણ અને ચુંબકના ઇતિહાસનો પિતા, ઇંગ્લેન્ડની રૉય્લ સોસાયટીના સભ્ય અને મહાન વૈજ્ઞાનિક.
૨૩ સપ્ટેમ્બર	શ્રી ભાર્ગવરામ વિઠ્ઠલ વરેરકર (મામા)	જન્મ : ૨૭.૪.૧૮૮૩,(ચીપળૂણ-કૉંકણ),   મૃત્યુ : ૨૩.૯.૧૯૬૪ પ્રેરણાદાયી, કર્તવ્યનિષ્ઠ, રાષ્ટ્રનિષ્ઠ, નાટ્યાચાર્ય, પત્રકાર, દસ્તાવેજી ફિલ્મોના સર્જક, બંગાળી સાહિત્યને મહારાષ્ટ્રમાં લાવનાર અનોખા સાહિત્ય-સર્જક અને પદ્મવિભૂષણ.
૨૪ સપ્ટેમ્બર	શ્રી રત્નમણિરાવ ભીમરાવ જોટે	જન્મ : ૧૯.૧૦.૧૮૯૩,(કચ્છ),   મૃત્યુ : ૨૪.૯.૧૯૫૫ સમર્થ ઇતિહાસવિદ, ગુજરાતના સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસમાં મહત્વનું અન્વેક્ષણ, સંશોધન અને નિર્માણ કરનાર, આરૂઢ ઇતિહાસજ્ઞ, રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા અને વિદ્વાન.
૨૫ સપ્ટેમ્બર	ડૉ. ચંદુલાલ મણિલાલ દેસાઇ	જન્મ : ૨૫.૯.૧૮૮૨,(ભરૂચ),   મૃત્યુ : ૩૦.૮.૧૯૬૮ ભારતના 'છોટે સરદાર', દૂરંદેશી, માનવપારખુ, સાહસિક, નીડર, સંયમી, દાંતના ડૉક્ટર, દેશભક્ત, સેવાશ્રમ સંસ્થાના કાર્યકર, ગુજરાતની અને આંતરાષ્ટ્રીય વિભૂતિ.
૨૬ સપ્ટેમ્બર	પંડિત સુંદરલાલ તોતારામ	જન્મ : ૨૬.૯.૧૮૮૬,(ખાટોલી-યુ.પી.),   મૃત્યુ : ૯.૫.૧૯૮૧ પ્રારંભે ઉગ્ર ક્રાંતિકારી, પછી પ્રખર ગાંધીવાદી, લેખક, સંપાદક, પત્રકાર, ભારતમાં કોમી એકતા સ્થાપનાર પરિશ્રમી અને રાષ્ટ્રીય જાગૃતિના પુરસ્કર્તા.
૨૭ સપ્ટેમ્બર	ડૉ. શિયાલી રામામૃત રંગનાથન	જન્મ : ૯.૮.૧૮૯૨,(તાંજોર-તામિલનાડુ), મૃત્યુ : ૨૭.૯.૧૯૭૨ પુસ્તક-વર્ગીકરણની કૉલન પધ્ધતિના નિર્માતા, ડોપ્થ-ક્લાસિફિકેશનના સંશોધક, લાયબ્રેરી સાયન્સના સ્થાપક, પદ્મશ્રી અને ડોક્ટર ઓફ લિટરેચર અને વિશ્વમાં પુસ્તકાલય વિજ્ઞાનનો પાયો નાખનાર ભારતીય વિશ્વવિભૂતિ.
૨૮ સપ્ટેમ્બર	ડૉ. લૂઇ પાશ્વર	જન્મ : ૨૭.૧૨.૧૮૨૨,(ફ્રાન્સ),      મૃત્યુ : ૨૮.૯.૧૮૯૫ રસાયણશાસ્ત્રમાં પદાર્થની સંરચના અંગેની એક નજી જ શાખાના સ્થાપક, રેશમના કીડાઓમાં રોગ ફેલાવનાર સુક્ષ્મ-જીવાણુંઓને શોધ કરી રેશમ ઉદ્યોગને બચાવનાર, હડકવાની રસી, જંતુઓથી થથાં રોગો વિષેની જાણકારી આપનાર વૈજ્ઞાનિક.
૨૯ સપ્ટેમ્બર	શ્રી એમિલા ઝોલા	જન્મ : ૪.૪.૧૮૪૦,(પેરિસ),      મૃત્યુ : ૨૯.૯.૧૯૦૨ રોગો અને તેમાંથી મૂક્તિના વિષયો પર નવલકથાઓ લખનાર, નિસર્ગવાદી, વાસ્તવદર્શી, સૌમ્યપૂર્ણ માનવતાનું નવસર્જન કરનાર સાહિત્યકાર અને વિશ્વસાહિત્ય વિભૂતિ.
૩૦ સપ્ટેમ્બર	શ્રી મહમદઅલી કરીમ ચાગલા	જન્મ : ૩૦.૯.૧૯૦૦, (મુંબઇ),      મૃત્યુ : ઇ.સ. ૧૯૭૭ પ્રાધ્યાપક, રાજ્યપાલ, ન્યાયાધિશ, લેખક, કેળવણીકાર, કુલપતિ, ભારતવતી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓમાં પ્રતિનિધિત્વ કરનાર, ઓટાવા કોમનવેલ્થ કોન્ફોરન્સના અધ્યક્ષ, અનેક યુનિવર્સિટીઓના સભ્ય અને વિશ્વવિભૂતિ.
..... 'કુમાર' અને અન્ય સાહિત્યમાંથી સંકલન .....